Netbeheerders: bijna een derde van de wachtlijst voor stroom komt van datacenters
Bijna een derde van het vermogen op de wachtlijst voor een stroomaansluiting is aangevraagd door datacenters, zo'n 15 gigawatt. Netbeheer Nederland vraagt het kabinet om harde keuzes over waar nog plek is voor datacenters.
Wat is er aan de hand?
Op 15 oktober 2026 maakten de netbeheerders tegenover Nieuwsuur bekend dat bijna een derde van het aangevraagde vermogen op de wachtlijst voor stroomaansluitingen afkomstig is van datacenters. Het gaat om ongeveer 15 gigawatt (GW). Dat is volgens de netbeheerders ongeveer evenveel als het totale aansluitvermogen van vrijwel alle Nederlandse huishoudens nu.
Brancheorganisatie Netbeheer Nederland vraagt het kabinet daarom 'met klem' om harde keuzes te maken: waar is nog plek voor datacenters, en voor hoeveel?
Wat zeggen de netbeheerders?
Joris de Groot van netbeheerder Alliander zegt tegen Nieuwsuur: "We leven in een tijd van schaarste: niet alles kan overal." Volgens hem komt er "een golf van aanvragen" op de netbeheerders af. "Wij willen weten waar we wel en niet moeten investeren. Het kabinet moet daarom keuzes maken over waar we nog datacenters willen hebben en onder welke voorwaarden."
Als datacenters niet aan speciale voorwaarden willen voldoen, bijvoorbeeld op het gebied van energie, milieubelasting, watergebruik en rapportage, dan moet de overheid volgens De Groot durven om geen vergunning te verlenen.
Datacenters kunnen het net in de toekomst ook helpen, bijvoorbeeld met batterijen of door met hun restwarmte woningen te verwarmen. "Maar dat is niet genoeg", aldus De Groot. "We hebben een kabinet nodig dat keuzes maakt voor de lange termijn."
Hoeveel datacenters zijn er?
Volgens Nieuwsuur telt Nederland bijna 200 grote en 300 kleinere datacenters. Daar komen er naar verwachting nog zo'n 200 bij. In 2022 bepaalde het Rijk dat de allergrootste datacenters, de zogeheten hyperscalers, alleen nog in twee gebieden mochten komen. Zeven hadden hun aanvraag voor een stroomaansluiting toen al gedaan; die vergunningen zijn grotendeels verleend.
Er is geen landelijk vestigingsbeleid voor datacenters. In april vroeg bijna de voltallige Tweede Kamer het kabinet om concreet landelijk beleid.
Wie beslist over een datacenter?
| Wie | Wat beslist die partij? |
|---|---|
| Gemeente | Of een datacenter past binnen het omgevingsplan. Is het daar niet expliciet uitgesloten, dan heeft de gemeente weinig tot geen zeggenschap. |
| Netbeheerder | Over de stroomaansluiting. Wie op de wachtlijst staat en een aansluiting toegekend krijgt, heeft daar recht op. |
| Rijk | Over landelijke kaders, zoals de beperking van hyperscalers tot twee gebieden (2022). |
| Provincies | Het Interprovinciaal Overleg (IPO) wil uniforme rijksvoorwaarden, maar regionale regie. |
Tot vorig jaar gold bij aanvragen het principe wie het eerst komt, wie het eerst maalt. Inmiddels mogen netbeheerders in specifieke gevallen voorrang geven, bijvoorbeeld aan nieuwe woonwijken boven datacenters, als er capaciteit beschikbaar is.
Wat betekent dit voor huishoudens?
Het stroomnet is op veel plekken vol (netcongestie). De wachtlijst groeide in de eerste helft van 2026 naar bijna 15.500 wachtenden. Waar een aanvrager een aansluiting vraagt, bepaalt die zelf, en daar stemmen de netbeheerders hun investeringen op af.
Die investeringen zijn fors: de netbeheerders ramen de kosten van de netuitbreiding op ruim 200 miljard euro tot 2040. Om dat te betalen loopt de energierekening van huishoudens de komende jaren flink op, via de netbeheerkosten. "Het Rijk moet duidelijk maken of al die investeringen nodig zijn, en voor wie. Dat kan enorm schelen in de maatschappelijke kosten", zegt De Groot.
Met andere woorden: hoeveel ruimte datacenters krijgen, heeft indirect invloed op hoe snel woningen worden aangesloten en op hoe hoog de netbeheerkosten op je energierekening worden. Wil je weten wat netkosten nu voor jou betekenen, reken het na met onze energierekening-calculator.
Hoe reageert het kabinet?
Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Economische Zaken) en staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei) laten aan Nieuwsuur weten de oproep te begrijpen: "We onderzoeken momenteel hoe we op korte termijn steviger kunnen sturen op de grote schaarste van ruimte en elektriciteit."
Eerder, op 11 september 2026, kondigde De Bat al een pakket crisiswetgeving aan om het stroomnet sneller uit te breiden en slimmer te gebruiken. Specifieke maatregelen voor datacenters zaten daar niet in.
Wat kun je nu doen?
- Lees wat netcongestie voor jou betekent in wat is netcongestie?
- Kijk of je aansluiting niet zwaarder is dan nodig met welke aansluiting heb ik nodig.
- Volg het laatste nieuws in de categorie netcongestie.
Bronnen
- Een derde aangevraagde stroom komt van datacenters, genoeg voor 15 miljoen huishoudens – NOS / Nieuwsuur,
- Kabinet zet nieuwe crisiswetgeving in om vol stroomnet aan te pakken – Rijksoverheid,
Hoe we bronnen kiezen en controleren lees je in de bronverantwoording en het redactiebeleid.
Zelf rekenen
Lees ook
Wat is netcongestie en wat merk je ervan als huishouden?
Netcongestie betekent dat het stroomnet op sommige plekken en momenten vol zit. Voor huishoudens kan dat gevolgen hebben voor nieuwe aansluitingen, zwaardere aansluitingen en op termijn ook voor de nettarieven.
Vanaf 1 juli 2026 één wachtlijst: huishoudens niet meer automatisch voorrang op vol stroomnet
Sinds 1 juli 2026 komen in congestiegebieden alle aanvragen voor een nieuwe of zwaardere aansluiting op één wachtlijst, ook die van huishoudens en het mkb. Kleinverbruikers krijgen niet meer automatisch capaciteit; tot 1 januari 2027 geldt een overgangsfase.
ACM: netbeheerders op koers met aanpak vol stroomnet, maar congestiemanagement blijft achter
Netbeheerders liggen volgens het eerste ACM-voortgangsdashboard op schema met hun verbeterplannen tegen netcongestie. Maar de regionale netbeheerders gaven in 2025 samen maar €1,6 miljoen uit aan congestiemanagement, veel minder dan verwacht.
