EU-ministers spreken gasprijsplafond af: ingreep bij TTF-prijs boven € 180 per MWh

Waarom een plafond?

In de zomer van 2022 liep de gasprijs op de Nederlandse handelsplaats TTF (Title Transfer Facility), de Europese referentieprijs, op tot ongekende hoogte. Volgens de Raad van de EU lagen de front-month-prijzen toen boven € 180 per MWh, met een uitschieter in augustus 2022. De Commissie stelde op 22 november 2022 een noodverordening voor op basis van artikel 122 van het EU-verdrag, bedoeld voor crisissituaties. Na weken onderhandelen kwamen de ministers op 19 december tot een akkoord.

Hoe werkte het mechanisme?

Waren beide voorwaarden vervuld, dan zou het Europese agentschap van energietoezichthouders ACER een 'market correction notice' publiceren. Vanaf dat moment mochten afgeleide gascontracten niet meer worden verhandeld boven een dynamische limiet: de LNG-referentieprijs plus € 35. Lag de referentieprijs onder € 145, dan bleef de limiet op € 180. Het mechanisme zou minimaal 20 werkdagen actief blijven.

Nooit geactiveerd

Volgens ACER werd het mechanisme nooit geactiveerd. De Raadsverordening (EU) 2022/2578 trad op 1 februari 2023 in werking voor een jaar; het mechanisme zelf kon vanaf 15 februari 2023 worden toegepast. In december 2023 werd het verlengd tot 31 januari 2025. In die periode bleven de prijzen ver onder de drempel: de groothandelsprijzen waren in de loop van 2023 sterk gedaald.

Wat betekende het voor huishoudens?

Het EU-plafond was een vangnet voor de groothandelsmarkt, geen plafond op je energierekening. Voor Nederlandse huishoudens gold in 2023 een eigen, nationaal prijsplafond van € 1,45 per m³ gas tot 1.200 m³ en € 0,40 per kWh stroom tot 2.900 kWh, inclusief btw. Dat staat los van het Europese mechanisme. Het EU-plafond moest voorkomen dat extreme pieken op de beurs, die niet strookten met de wereldwijde LNG-prijzen, de hele keten zouden ontwrichten.

Waarom TTF ertoe doet

De TTF-prijs bepaalt in grote mate wat leveranciers voor gas betalen, en via gascentrales ook mee wat stroom kost. Vaste contracten worden vooraf ingekocht, variabele contracten volgen de markt met vertraging, en dynamische contracten volgen de dagprijs direct. Wie begrijpt hoe de TTF reageert op geopolitieke spanningen, zoals in 2022 rond Rusland en in 2026 rond Iran en de Straat van Hormuz, kan beter inschatten welk contracttype bij zijn risicobereidheid past.

Kritiek en verdediging

Het mechanisme was omstreden. Een deel van de lidstaten wilde een veel lager plafond, anderen vreesden dat een plafond LNG-schepen naar Azië zou drijven en zo de leveringszekerheid in gevaar bracht. Daarom kreeg de verordening ingebouwde veiligheidskleppen: de Commissie kon het mechanisme opschorten als het de leveringszekerheid, de financiële stabiliteit of de gasstromen binnen de EU zou bedreigen. Ook ACER en de Europese Centrale Bank kregen een rol bij het volgen van de effecten. Omdat de prijzen in 2023 al snel daalden, is nooit duidelijk geworden hoe het mechanisme in de praktijk zou hebben uitgepakt. De ervaring laat vooral zien dat Europa in een crisis bereid is in te grijpen op de groothandelsmarkt, maar liever niet. Voor de lange termijn zette de EU in op minder vraag en meer spreiding van de aanvoer.

Zelf uitrekenen: Gasprijs per m³ · Dynamisch energiecontract berekenen

• geopolitiek
• TTF
• gasprijs
• EU
• marktcorrectiemechanisme