ACM stelt maatschappelijk prioriteringskader vast: voorrang op vol stroomnet

Van 'wie het eerst komt' naar maatschappelijke prioriteit

Lange tijd gold op het stroomnet het principe 'wie het eerst komt, het eerst maalt'. Met het codebesluit prioriteringsruimte bij transportverzoeken, gedateerd 12 april 2024 en gepubliceerd op 18 april 2024, maakte de ACM het mogelijk dat netbeheerders in congestiegebieden voorrang geven aan projecten met een maatschappelijke functie.

Wie krijgt voorrang?

Het kader onderscheidt categorieën: projecten die congestie verminderen (congestieverzachters), projecten voor veiligheid, en voorzieningen voor basisbehoeften zoals zorg, onderwijs en huisvesting. Op 26 september 2024 paste de ACM het besluit aan: binnen een prioriteitscategorie telt het moment van het indienen van het transportverzoek, niet het moment waarop de prioriteit is toegekend. Vanaf 1 oktober 2024 moesten netbeheerders in congestiegebieden het kader toepassen.

Gevolgen voor huishoudens

Aanvankelijk ging het vooral om grootverbruikers. Per 1 juli 2026 komen in congestiegebieden echter ook huishoudens en kleine bedrijven op dezelfde wachtlijst, waarbij het prioriteringskader de volgorde mede bepaalt.

Waarom was een kader nodig?

Door netcongestie konden netbeheerders in steeds meer gebieden niet iedereen meer direct helpen. Onder het principe 'wie het eerst komt, het eerst maalt' kon een datacenter of distributiecentrum dat vroeg aanvroeg voorgaan op een ziekenhuis of school die later kwam. Netbeheerders, gemeenten en provincies vroegen daarom om de mogelijkheid maatschappelijke belangen zwaarder te laten wegen. De ACM gaf die ruimte met het codebesluit van april 2024.

De categorieën

Aanvragers die vinden dat ze in een categorie vallen, moeten dat onderbouwen. Netbeheerders beoordelen de aanvraag en kennen de prioriteit toe.

Aanpassing in september 2024

Met een wijzigingsbesluit van 26 september 2024 (Staatscourant 2024, 31151) bepaalde de ACM dat binnen een prioriteitscategorie de datum van het transportverzoek leidend is, niet de datum waarop de prioriteit werd toegekend. Zo hoeft een aanvrager die al lang wacht niet achteraan aan te sluiten als hij pas later prioriteit krijgt.

Verplicht vanaf oktober 2024

Vanaf 1 oktober 2024 moesten netbeheerders in congestiegebieden het kader toepassen. In het begin ging het vooral om grootverbruikers. Pas per 1 juli 2026 kwamen ook kleinverbruikers, onder wie huishoudens en mkb, op dezelfde wachtlijsten.

Kanttekening

Prioriteren lost het tekort niet op. Het verdeelt de schaarse ruimte die er is. Ook aanvragen met prioriteit worden alleen gehonoreerd als er daadwerkelijk capaciteit beschikbaar is. Netuitbreiding en flexibel netgebruik blijven daarom nodig.

Hoe vraag je prioriteit aan?

Een aanvrager die vindt dat zijn project in een prioriteitscategorie valt, dient dat in bij de netbeheerder, met een onderbouwing van de maatschappelijke functie. De netbeheerder toetst die aanvraag aan het kader. Wordt prioriteit toegekend, dan schuift het verzoek binnen de wachtlijst op ten opzichte van verzoeken zonder prioriteit, met de oorspronkelijke aanvraagdatum als volgorde binnen de categorie.

Effect op huishoudens

Voor huishoudens is het kader vooral indirect van belang. Het bepaalt mede wanneer bijvoorbeeld een nieuwe school, zorginstelling of woonwijk in de buurt kan worden aangesloten, en sinds juli 2026 ook waar huishoudens zelf in de rij staan.

Zelf verder rekenen

Wil je de impact op je eigen situatie nalopen? Gebruik de rekenhulpen op deze site: de energierekening-calculator, de pagina over dynamische stroomprijs, de terugverdientijd van zonnepanelen, hoeveel zonnepanelen je nodig hebt, de thuisbatterij-rekenhulp en energie besparen berekenen. Vul je eigen verbruik, tarieven en aannames in. De uitkomst is een schatting op basis van openbare tarieven en jouw invoer, geen persoonlijk advies van een energieleverancier.

• ACM
• prioriteringskader
• netcongestie
• codebesluit